Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 46

This is a special Sarga. This Sarga has the first Sloka of the fourteenth thousand (13001st Sloka). That also means it has the fourteenth Gayatri syllable 'Dhi".

The corresponding Sloka is as follows.
సవాజిరథమాతఙ్గాః స కపిః శాస్యతామితి|
నావమాన్యో భవద్భిశ్చ కపిః ధీరపరాక్రమః||
The meaning is as follows: "Go along with an army of chariots horses and elephants. Punish the Vanara. The Vanara is a great warrior, do not disrespect him".

Govindaraja in his commentary records as follows. - అత్ర త్రయోదశ సహస్రశ్లోకాః గతాః| అయం చతుర్దశసహస్ర ఆదిః| ధీతి గాయత్యా చతుర్దశాక్షరమ్|

According to Govindaraja thirteen thousand Slokas are completed here. This is the beginning of the fourteenth thousand of slokas. That means this sloka number is 13001.

The fourteenth syllable of Gayatri "ధీ" is embedded in this Sloka. As stated earlier, the sloka with the gayatri syllable ("గాయత్రి బీజాక్షరాఃÓ) is considered as a Mantra. This Sloka comes in the context of the Ravana's advise to the Generals.

Being the Sloka with the fourteenth Gayatri syllable and being the first Sloka of the fourteenth thousand, this sloka is also treated as a Mantra.

Now the Slokas of forty-sixth Sarga.

||Sloka 46.01||

హతాన్ మంత్రిసుతాన్ బుద్ధ్వా వానరేణ మహాత్మనా|
రావణః సంవృతాకారః చకార మతిముత్తమామ్||46.01||

స|| మహాత్మనా వానరేణ మంత్రిసుతాన్ హతాన్ (ఇతి) బుద్ధ్వా రావణః సంవృతాకారః ఉత్తమామ్ మతిం చకార||

Tilaka TiKa says - సంవృతాకారో నిగృహీత అన్తర్గత భయః| suppressing his internal fear|

||Sloka meanings||

మహాత్మనా వానరేణ -
by the great Vanara,
మంత్రిసుతాన్ హతాన్ (ఇతి) బుద్ధ్వా-
knowing that the minister's sons have been killed
రావణః సంవృతాకారః -
Ravana concealing his agony
ఉత్తమామ్ మతిం చకార -
applied his mind

|| Sloka summary||

"Ravana knowing that the minister's sons have been killed by the great Vanara, concealing his agony , applied his mind.' ||46.01||

The Sarga starts with poet saying,
రావణః సంవృతాకారః చకార మతిముత్తమామ్ |

సంవృతాకారః - means the one who conceals his feelings.
Who is the one concealing his feelings? రావణః Ravana.

Kinkaras have been killed. Jambumali has been killed. The seven sons of the ministers have also been killed. Ravana knew of Vanaras Vali and Sugriva. He knew of Nila and Dvivida. But the Vanara destroying the Ashok van seemed to be different.

Ravana did not want others to know that he is concerned. So, hiding his feelings, Ravana "చకార మతిముత్తమామ్"; applied his best thoughts".

Ravana decide to ask the generals who were with him in earlier battles.

||Sloka 46.02, 03||

స విరూపాక్షయూపాక్షౌ దుర్ధరం చైవ రాక్షసమ్ |
ప్రఘసం భాసకర్ణం చ పంచ సేనాగ్ర నాయకాన్||46.02||
సందిదేశ దశగ్రీవో వీరాన్నయవిశారదాన్ |
హనుమద్గ్రహణా వ్యగ్రాన్ వాయువేగసమాన్యుధి||46.03||

స|| సః దశగ్రీవః వీరాన్ నయవిశారదాన్ రాక్షసాం విరూపాక్ష యుపాక్షౌ ప్రఘసం భాసకర్ణం చ దుర్ధరం చ పంచసేనాగ్రనాయకాన్ యుధి వాయువేగ సమాన్ హనుమాన్ గ్రహణావ్యగ్రాన్ సందిదేశ||

||Sloka meanings||

సః దశగ్రీవః - ఆ దశగ్రీవుడు
వీరాన్ నయవిశారదాన్ రాక్షసాం -
వీరులు యుద్ధములో అరితేరిన రాక్షసులు
విరూపాక్ష యుపాక్షౌ ప్రఘసం భాసకర్ణం చ -
విరూపాక్షుడు యూపాక్షుడు ప్రఘసుడు భాసకర్ణుడు
దుర్ధరం చ పంచసేనాగ్రనాయకాన్ -
దుర్ధరుడు అను ఇదుమంది అగ్రసేనానాయకులను
వాయువేగ సమాన్ హనుమాన్ -
వాయువేగము కల హనుమంతుని
యుధి గ్రహణావ్యగ్రాన్ సందిదేశ -
యుద్ధములో బంధించుటకు ఆదేశమిచ్చెను

||Sloka summary||

"The Ten-headed one commanded the five army generals Virupaksha, Yupaksha, Praghasa, Bhasakarna and Durdhara who are warriors skilled in statecraft, to capture in the battle Hanuman who equals wind god in speed ."

These are the generals who fought along with him and won battles against Devas.

||Sloka 46.04||

యాత సేనాగ్రగాః సర్వే మహాబలపరిగ్రహాః|
సవాజిరథమాతంగాః స కపిః శాస్యతామితి||46.04||

స|| సేనాగ్రగాః సర్వే మహాబలపరిగ్రహాః సవాజిరథమాతంగాః స కపిః శాస్యతాం ఇతి ||

||Sloka meanings||

సేనాగ్రగాః సర్వే -
o army generals, all of you
మహాబలపరిగ్రహాః సవాజిరథమాతంగాః -
accompanied by large army along with horses, elephants, and chariots
స కపిః శాస్యతాం ఇతి -
punish the Vanara

|| శ్లోకతాత్పర్యము||

"Oh Army Generals ! All of you accompanied by large army along with horses, elephants, and chariots punish the Vanara." ||46.04||

||Sloka 46.05||

యతైశ్చ ఖలు భావ్యం స్యాత్తమాసాద్య వనాలయమ్|
కర్మ చాపి సమాధేయం దేశకాలావిరోధినమ్||46.05||

స|| తం వనాలయం ఆసాద్య యత్తైః చ భావ్యం దేశకాలావిరోధినం కర్మచాపి సమాధేయం||

Govindaraja Tika says - యత్తైఃయతమానైః అప్రమత్తైః ఇతి|
తిలక టీకాలో -యత్తైః సావసానైః | కించ అత్ర దేసకాల విరోధీ కర్మ న కార్యం ఇత్యాహ దేశకాలావిరోధితం తత్ విరుద్ధం|తత్ ఉచితమితి యావత్| సమాధేయం కార్యం|

||Sloka meanings||

తం వనాలయం ఆసాద్య -
approaching the forest dweller
యత్తైః చ భావ్యం -
be engaged with all efforts
దేశకాలావిరోధినం -
not against the time and place
కర్మచాపి సమాధేయం -
even actions should be done

||Sloka summary||

"Approaching the forest dweller, he should be engaged with all efforts which are not against the time and place and even actions should be done". ||46.05||

||Sloka 46.06||

న హ్యహం తం కపిం మన్యే కర్మణా ప్రతితర్కయన్|
సర్వధా తన్మహద్భూతం మహాబలపరిగ్రహమ్||46.06||

స|| అహం కర్మణా ప్రతితర్కయన్ తం కపిం న మన్యే | సర్వథా మహత్ భూతం మహాబలపరిగ్రహం ||

||Sloka meanings||

కర్మణా ప్రతితర్కయన్ -
Judging by the actions
అహం తం కపిం న మన్యే -
I do not think he is a Vanara
సర్వథా మహత్ భూతం -
in all ways a great being
మహాబలపరిగ్రహం -
endowed with great strength.

||Sloka summary||

"Judging by the actions, I do not think he is a Vanara. That great being is endowed with great strength"."

||Sloka 46.07||

భవేదింద్రేణ వా సృష్టమస్మదర్థం తపోబలాత్|
సనాగయక్షగంధర్వా దేవాసురమహర్షయః||46.07||

స|| అస్మదర్థం తపోబలాత్ ఇంద్రేణ స నాగయక్ష గంధర్వా దేవాసుర మహర్షయః సృష్ఠం వా||

||Sloka meanings||

తపోబలాత్ ఇంద్రేణ -
with power of penance by Indra
స నాగయక్ష గంధర్వా -
together with Naga's Yakshas as well as Gandharvas
దేవాసుర మహర్షయః
or by Gods, demons and ascetics
అస్మదర్థం సృష్ఠం వా-
may have been created for us.

||Sloka summary||

"He might have been created by Indra along with Naga Yaksha Gandharva Devas or asuras or Maharshis for us."||46.07||

||Sloka 46.08||

యుష్మాభి స్సహితైః సర్వేర్మయా సహ వినిర్జితాః|
తైరవశ్యం విధాతవ్యం వ్యళీకం కించిదేవ నః||46.08||

యుష్మాభిః సహ తైః సర్వైః మయా వినిర్జితాః| అవశ్యం తైః కించిదేవ వ్యళీకం విధాతవ్యం ||

||Sloka meanings||

యుష్మాభిః సహ - along with you
తైః సర్వైః మయా వినిర్జితాః -
all of them have been defeated by me
అవశ్యం తైః కించిదేవ -
certainly some amount of
వ్యళీకం విధాతవ్యం -
trouble may be created

||Sloka summary||

"With your help I have defeated them all. Certainly even a little harm should be done."||46.08||

The thought being presented by Ravana is that since we defeated them , in return they may be trying to create trouble , coming here in the form of a Vanara.

||Sloka 46.09||

తదేవ నాత్ర సందేహః ప్రసహ్యా పరిగృహ్యతామ్|
యాత సేనాగ్రగాః సర్వే మహాబల పరిగ్రహాః ||46.09||

స|| తదేవ అత్ర సందేహః న | ప్రసహ్య పరిగృహ్యతాం || యాత సేనాగ్రగాః సర్వే మహాబల పరిగ్రహాః||

||Sloka meanings||

తదేవ అత్ర సందేహః న -
there is no doubt
ప్రసహ్య పరిగృహ్యతాం -
may be captured with force
సేనాగ్రగాః సర్వే -
O army generals all of you are
మహాబలపరిగ్రహాః -
of immense power

||Sloka summary||

"There is no doubt. You are of immense power. He may be captured with force.".||46.09||

||Sloka 46.10||

సవాజిరథమాతంగాః స కపిః శాస్యతామితి||
నావమాన్యో భవద్భిశ్చ హరిర్ధీరపరాక్రమః||46.09||

స||సవాజిరథమాతంగాః స కపిః శాస్యతామితి| స హరిః ధీరపరిక్రమః భవద్భిః న అవమాన్యః చ||

Govindaraja Tika says - నావమాన్యో హరిద్భిశ్చ హరిర్ధీరపరాక్రమః ఇతి అత్ర త్రయోదశ శ్లోకాః గతాః | అయం చతుర్దససహస్రస్య ఆదిః|ధీ ఇతి గాయత్ర్యా చతుర్దశ అక్షరం|

'నావమాన్యో హరిద్భిశ్చ హరిర్ధీరపరాక్రమః' etc , this is the start of the fourteenth thousand of Slokas. This Sloka has the fourteenth syllable of Gayatri , namely 'ధీ' in the word "ధీరపరాక్రమః".

||Sloka meanings||

సవాజిరథమాతంగాః -
having forces with elephants' horses and chariots
స కపిః శాస్యతామితి-
you capture the Vanara.
స హరిః ధీరపరిక్రమః -
that Vanara is of heroic strength
భవద్భిః న అవమాన్యః చ -
should not be insulted by you

||Sloka summary||

"There is no doubt. He may be captured with force. The warrior of heroic strength should not be insulted".||46.09||

Because this is the first Sloka of the fourteenth thousand, with the fourteenth letter of Gayatri, it is considered as a Mantra. As a Mantra it can be used for meditation etc.

||Sloka 46.11||

దృష్టా హి హరయః పూర్వం మయా విపులవిక్రమాః|
వాలీ చ సహ సుగ్రీవో జాంబవంశ్చ మహాబలః||46.11||

స|| పూర్వం మయా విపులవిక్రమాః మహాబలః వాలీ చ జాంబవంతః సుగ్రీవః సహ హరయః దృష్టా ||

||Sloka meanings||

పూర్వం మయా దృష్టా -
earlier I have seen
విపులవిక్రమాః మహాబలః -
immensely powerful mighty
వాలీ చ జాంబవంతః సుగ్రీవః సహ హరయః -
Vanaras like Vali , Jambavan, and Sugriva.

||Sloka summary||

"Earlier I have seen immensely powerful mighty Vanaras like Vali , Jambavan, and Sugriva."||46.11||

||Sloka 46.12||

నీలః సేనాపతిశ్చైవ యే చాన్యే ద్వివిదాదయః|
నైవం తేషాం గతిర్భీమాన తేజో న పరాక్రమః||46.12||

స|| నీలః ద్వివిదాదయః అన్యే సేనాపతిః చ తేషాం గతిః న ఏవం తేజః పరాక్రమః న||

||Sloka meanings||

నీలః ద్వివిదాదయః -
Nila Dvivida
అన్యే సేనాపతిః చ -
other army generals too
తేషాం గతిః న ఏవం -
their speed is not like this
తేజః పరాక్రమః న -
nor the luster or Valor

||Sloka summary||

"Nila Dvivida and other army generals too. They do not have his speed or valor." ||46.12||

||Sloka 46.13||

నమతిర్న బలోత్సాహౌ న రూపపరికల్పనమ్|
మహత్సత్త్వ మిదం జ్ఞేయం కపిరూపం వ్యవస్థితమ్||46.13||
ప్రయత్నం మహదాస్థాయ క్రియతా మస్య నిగ్రహః|

స|| న మతిః బలః ఉత్సాహః న రూపపరికల్పనం | ఇదం కపిరూపం వ్యవస్థితం మహత్ సత్త్వం జ్ఞేయం || మహత్ ప్రయత్నం ఆస్థాయ అస్య నిగ్రహః క్రియతాం||

||Sloka meanings||

న మతిః బలః ఉత్సాహః -
not that intellect, not that strength and energy o
న రూపపరికల్పనం -
nor that ability to change form at will
ఇదం కపిరూపం వ్యవస్థితం -
this one in the form of a Vanara
మహత్ సత్త్వం జ్ఞేయం -
know him to be a great being
మహత్ ప్రయత్నం ఆస్థాయ -
using extraordinary efforts
అస్య నిగ్రహః క్రియతాం -
he should be captured

||Sloka summary||

" Not that intellect, not that strength and energy or the ability to change form at will. This great being has taken the form of a Vanara. You have to put extraordinary efforts to capture him".||46.13||

||Sloka 46.14||

కామం లోకాస్త్రయః సైంద్రాః ససురాసురమానవాః |
భవతా మగ్రతః స్థాతుం న పర్యాప్తా రణాజిరే||46.14||

స|| స ఇంద్రాః స సురాసురమానవాః త్రయః లోకాః రణాజిరే భవతామ్ అగ్రతః స్థాతుం న పర్యాతాః కామమ్||

||Sloka meanings||

స ఇంద్రాః స సురాసురమానవాః -
along with Indra and all Suras Asuras and Manavas
త్రయః లోకాః -
in the three words
రణాజిరే భవతామ్ అగ్రతః స్థాతుం -
to stand in front of you in a battle
న పర్యాతాః కామమ్ -
there is none is true

||Sloka summary||

"Along with Indra and all Suras Asuras and Manavas there is no one in the three worlds who is competent to stand in front of him."||46.14||

||Sloka 46.15||

తథాపి తు నయజ్ఞేన జయ మాకాంక్షతా రణే||46.15||
అత్మా రక్ష్యః ప్రయత్నేన యుద్ధసిద్దిర్హి చంచలా|

స|| తథాపి తు రణే జయం ఆకాంక్షయా ప్రయత్నేన ఆత్మా రక్ష్యః | యుద్ధసిద్ధిః చంచలాః||

||Sloka meanings||

తథాపి తు రణే జయం ఆకాంక్షయా -
even so desiring victory in the battle
ప్రయత్నేన ఆత్మా రక్ష్యః -
make all efforts to protect your self
యుద్ధసిద్ధిః చంచలాః -
result of battle is uncertain

||Sloka summary||

" Even so desiring victory in the battle make all efforts to protect yourself. The result of battle is uncertain".||46.15||

With Kinkaras, Jambumali and even the seven ministers' sons being killed, Ravana is wondering about the Vanara, who seems to be more powerful than Vali or Sugriva

||Sloka 46.16, 17||

తే స్వామి వచనం సర్వే ప్రతిగుహ్య మహౌజసః||46.16||
సముత్పేతుర్మహావేగా హుతాశసమతేజసః|

రథైర్మత్తైశ్చ మాతంగైర్వాజిభిశ్చ మహాజనైః||46.17||
శస్త్రైశ్చ వివిధైః తీక్ష్ణైః సర్వైశ్చోపచితా బలైః|

స|| మహౌజసః హుతాశ సమ తేజసః తే సర్వే స్వామివచనం ప్రతిగృహ్య మహావేగాః రథైః మత్తైః మాతంగైః మహాజవైః వాజిభిశ్చ తీక్ష్ణైః వివిధైః శస్త్రైః సర్వే బలైః ఉపచితాః సముత్పేతుః||

||Sloka meanings||

మహౌజసః మహావేగాః -
powerful ones, those who are swift
హుతాశ సమ తేజసః -
resplendent like the sacrificial fire
తే సర్వే స్వామివచనం ప్రతిగృహ్య-
all of them taking the leader's words
రథైః మత్తైః మాతంగైః మహాజవైః వాజిభిశ్చ -
of chariots , intoxicated elephants, with horses of great speed
తీక్ష్ణైః వివిధైః శస్త్రైః -
with many kinds of sharp weapons
సర్వే బలైః ఉపచితాః -
collecting a strong army
మహావేగాః సముత్పేతుః -
moved forth together

||Sloka summary||

"Those powerful ones who are swift, resplendent like the sacrificial fire, taking the leader's words moved together with their army of chariots , intoxicated elephants, with horses of great speed, and many kinds of sharp weapons", ||46.17||

||Sloka 46.18||

తతస్తం దదృశుర్వీరా దీప్యమానం మహాకపిమ్|
రస్మిమంతమివోద్యంతం స్వతేజోరశ్మిమాలినమ్|
తోరణస్థం మహోత్సాహం మహాసత్త్వం మహాబలమ్||46.18||

స|| తతః వీరాః స్వతేజోరస్మిమాలినం ఉద్యంతం రస్మిమంతం ఇవ దీప్యమానం తోరణస్థం మహోత్సాహం మహాసత్త్వం మహాబలం తం మహాకపిం దదృశుః||

||Sloka meanings||

తతః వీరాః - then those heroes
స్వతేజోరస్మిమాలినం -
shining by his own effulgence
ఉద్యంతం రస్మిమంతం ఇవ దీప్యమానం -
rising and shining like a Sun
తోరణస్థం - perched on the archwayన
మహోత్సాహం మహాసత్త్వం మహాబలం -
with great agility, intelligent one endowed with great strength
తం మహాకపిం దదృశుః -
saw that great Vanara

||Sloka summary||

"Then the heroes saw Hanuman, the great Vanara the mighty intelligent being, shining by his own effulgence, rising and shining like a Sun, perched on the archway."||46.18||

||Sloka 46.19||

మహామతిం మహావేగం మహాకాయం మహాబలమ్
తం సమీక్ష్యైవ తే సర్వే దిక్షు సర్వాస్వవస్థితాః||46.19||
తైస్తైః ప్రహరణైర్భీమైరభిపేతుః తతస్తతః|

స|| మహామతిం మహావేగం మహాకాయం మహాబలం తం సమీక్ష్యైవ తే సర్వే సర్వా దిక్షుః తైః తైః తతః తతః భీమైః ప్రహరణైః అభిపేతుః వ్యవస్థితాః ||

||Sloka meanings||

తం సమీక్ష్యైవ -looking at him
మహామతిం మహావేగం -
who is highly intelligent, speedy?
మహాకాయం మహాబలం -
who is mighty and is with huge form?
తే సర్వే సర్వా దిక్షుః తతః తతః వ్యవస్థితాః-
all of them, positioned in all directions, here and there
తైః తైః - with their
భీమైః ప్రహరణైః అభిపేతుః వ్యవస్థితాః-
fearsome weapons attacked

||Sloka summary||

"Looking at him who is highly intelligent, speedy, mighty and is with huge form, they positioned themselves in with different fearsome weapons here and there in all directions. Then they attacked him." ||46.19||

||Sloka 46.20||

తస్య పంచాయసాః తీక్ష్ణాః శితాః పీతముఖాః శరాః||46.20||
శిరస్యుత్పలపత్రాభా దుర్ధరేణ నిపాతితాః|

స||పంచ తీక్ష్ణాః శితాః పీతముఖాః ఉత్పలపత్రాభాః ఆయసాః శరాః తస్య శిరస్యు దుర్ధరేణ నిపాతితాః ||

||Sloka meanings||

పంచ తీక్ష్ణాః శితాః పీతముఖాః ఉత్పలపత్రాభాః -
five arrows with polished yellow tips shining like petals of lilies
ఆయసాః శరాః -
made of iron with powerful sharp steel shafts
దుర్ధరేణ తస్య శిరస్యు నిపాతితాః -
pierced his head by Durdhara

||Sloka summary||

"Five arrows made of iron with powerful sharp steel shafts and polished yellow tips by Durdhara pierced his head, they were like shining like petals of lilies (for Hanuman)."

||Sloka 46.21||
"
స తైః పంచభిరావిద్ధః శరైః శిరసి వానరః||46.21||
ఉత్పపాత నదన్ వ్యోమ్ని దిశో దశ వినాదయన్|

స||సః వానరః తైః పంచభీ శరైః శిరసి ఆవిద్ధః నదన్ దశదిశః వినాదయన్ వ్యోమ్ని ఉత్పపాత||

||Sloka meanings||

సః వానరః - that Vanara
తైః పంచభీ శరైః శిరసి ఆవిద్ధః -
hit by the five of the arrows in the head
నదన్ దశదిశః వినాదయన్ -
making a loud noise in all directions
వ్యోమ్ని ఉత్పపాత -
jumped up into the sky.

||Sloka summary||

"That Vanara hit by the five of them in the head , making a loud noise in all directions jumped up into the sky."||46.21||

||Sloka 46.22||

తతస్తు దుర్ధరో వీరః సరథః సజ్యకార్ముకః||46.22||
కిరణ్ శతశతైః తీక్ష్ణైరభిపేదే మహాబలః|

స|| తతః మహాబలః దుర్ధరః సరథః సజ్యకార్ముకః తీక్ష్ణైః శరశతైః కిరణ్ అభిపేదే||

||Sloka meanings||

తతః మహాబలః దుర్ధరః -
then the powerful Durdhara
సరథః సజ్యకార్ముకః -
mounted on his chariot with the string fastened to his bow
తీక్ష్ణైః శరశతైః కిరణ్ అభిపేదే -
hit him with hundreds of sharp arrows

||Sloka summary||

"Then the powerful Durdhara mounted on his chariot hit him with hundreds of sharp arrows."||46.22||

||Sloka 46.23||

స కపిర్వారయామాస తం వ్యోమ్ని శరవర్షిణమ్||46.23||
సృష్టిమంతం పయోదాంతే పయోదమివ మారుతః|

స|| స కపిః వ్యోమ్ని శరవర్షిణం తం పయోదాంతే వృష్టిమంతం పయోదం మారుతః ఇవ వారయామాస||

Rama Tika says- పయోదాన్తే వర్షాన్తకాలే వృష్టిమన్తం పయోదమివ

||Sloka meanings||

స కపిః వ్యోమ్ని -
that Vanara in the sky
తం పయోదాంతే వృష్టిమంతం పయోదం మారుతః ఇవ-
like wind keeps clouds from raining showers
మారుతః ఇవ శరవర్షిణం వారయామాస -
kept away the shower of arrows like wind

||Sloka summary||

"That Vanara in the sky kept away the shower of arrows like wind keeps away the rain bearing clouds from raining." ||46.23||

||Sloka 46.24||

అర్ధ్యమానః తతస్తేన దుర్ధరేణానిలాత్మజః||46.24||
చకార కథనం భూయో వ్యవర్థత చ వేగవాన్ |

స|| తేన దుర్ధరేన అర్ధ్యమానః అనిలాత్మజః తతః కదనం చకార| వేగవాన్ భూయః వ్యవర్ధత||

||Sloka meanings||

తేన దుర్ధరేన అర్ధ్యమానః -
being attacked by Durdhara
అనిలాత్మజః తతః కదనం చకార -
the son of wind god fought the battle
వేగవాన్ భూయః వ్యవర్ధత -
he again speedily increased his size

||Sloka summary||

"Being attacked by Durdhara, the son of wind god fought the battle. Speedily he again increased his size."||46.24||

||Sloka 46.25||

సదూరం సహసోత్పత్య దుర్దరస్య రథే హరిః||46.25||
నిపపాత మహావేగో విద్ర్యుద్రాశిర్గిరావివ|

స|| స హరిః సహసా ఉత్పత్య మహావేగః గిరౌ విద్యుత్ రాశిః ఇవ దుర్ధరస్య రథే నిపపాత||

||Sloka meanings||

స హరిః సహసా ఉత్పత్య -
that Vanara leaping up very fast
గిరౌ విద్యుత్ రాశిః ఇవ -
like a lightning on a mountain.
మహావేగః దుర్ధరస్య రథే నిపపాత -
fell on Durdhara's chariot with high speed

||Sloka summary||

"That Vanara having grown very fast, fell on the chariot like a lightning on a mountain."||46.25||

||Sloka 46.26||

తతః స మధితాష్టాశ్వం రథం భగ్నాక్షకూబరమ్||46.26||
విహాయన్యపతద్భూమౌ దుర్ధరః త్యక్త జీవితః|

స|| తతః సః మథితాష్టాశ్వం భగ్నాక్షకూబరం రథం విహాయ త్యక్తజీవితః భూమౌ న్యపతత్ ||
'
||Sloka meanings||

తతః సః - then he (Durdhara)
మథితాష్టాశ్వం భగ్నాక్షకూబరం రథం విహాయ -
left the chariot destroyed with eight horses killed and the axle broken
త్యక్తజీవితః భూమౌ న్యపతత్ -
lost his life and fell down on the ground

||Sloka summary||

"Then he ( Durdhara) lost the chariot with eight horses killed and the axle broken, lost his life and fell down on the ground."||46.26||

||Sloka 46.27||

తం విరూపాక్షయూపాక్షౌ దృష్ట్వా నిపతితం భువి||46.27||
సంజాతరోషౌ దుర్దర్షావుత్పేతతురరిందమౌ|

స|| దుర్ధర్షౌ అరిందమౌ విరూపాక్షయూపాక్షౌ భువి నిపాతితం తం దృష్ట్వా సంజాతరోషౌ ఉత్పేతుః||

||Sloka meanings||

దుర్ధర్షౌ అరిందమౌ విరూపాక్షయూపాక్షౌ -
the unassailable crushers of enemies Virupaksha and Yupaksha
భువి నిపాతితం తం దృష్ట్వా-
seeing Durdhara fallen to the ground
సంజాతరోషౌ ఉత్పేతుః -
thus enraged jumped up.

||Sloka summary||

"The unassailable crushers of enemies Virupaksha and Yupaksha seeing Durdhara fallen to the ground, thus enraged jumped up." ||46.27||

||Sloka 46.28||

స తాభ్యాం సహసోత్పత్య విష్ఠితో విమలేంబరే||46.28||
ముద్గరాభ్యాం మహాబాహు ర్వక్షస్యభిహితః కపిః|

స|| విమలే అంబరే తిష్ఠితః మహాబాహుః సః మహాకపిః తాభ్యాం సహసా ఉత్పత్య ముద్గరాభ్యాం వక్షసి అభిహితః||

||Sloka meanings||

విమలే అంబరే తిష్ఠితః -
standing the sky
మహాబాహుః సః మహాకపిః -
great Vanara with powerful arms
తాభ్యాం సహసా ఉత్పత్య -
by those two who flew up in the sky speedily
ముద్గరాభ్యాం వక్షసి అభిహితః -
hit on the chest with iron hammers

||Sloka summary||

"The great Vanara with powerful arms standing in the sky was hit by both of them on the chest with iron hammers." ||46.28||

||Sloka 46.29||

తయోర్వేగవతోర్వేగం వినిహత్య మహాబలః||46.29||
నిపపాత పునర్భూమౌ సుపర్ణ సమవిక్రమః|

స|| మహాబలః సుపర్ణసమ విక్రమః వేగవతోః తయోః వేగం వినిహత్య పునః భూమౌ నిపపాత||

||Sloka meanings||

మహాబలః సుపర్ణసమ విక్రమః -
the mighty one, equal to Suparna in valor
వేగవతోః తయోః వేగం వినిహత్య -
resisting those two speedy ones
పునః భూమౌ నిపపాత - again fell on the ground

||Sloka summary||

" The mighty one with the speed of Suparna, while resisting those two speedy ones, again fell on the ground" ||46.29||

||Sloka 46.30||

స సాలవృక్ష మాసాద్య త ముత్పాట్య చ వానరః||46.30||
తా వుభౌ రాక్షసౌ వీరౌ జఘాన పవనాత్మజః|'

స|| వానరః సః పవనాత్మజః సాలవృక్షం ఆసాద్య తం ఉత్పాట్య తౌ ఉభౌ వీరౌ రాక్షసౌ జఘాన||

||Sloka meanings||

వానరః సః పవనాత్మజః -
Vanara, the son of wind god
సాలవృక్షం ఆసాద్య తం ఉత్పాట్య -
seized a Sala tree.
Uprooting the same
తౌ ఉభౌ వీరౌ రాక్షసౌ జఘాన -
killed the two Rakshasa warriors.

||Sloka summary||

"The Vanara, the son of wind god, seized a Sala tree. Uprooting the same, killed the two Rakshasa warriors." ||46.30||

||Sloka 46.31,32||

తతః తాం స్త్రీన్ హతాన్ జ్ఞాత్వా వానరేణ తరస్వినా||46.31||
అభిపేదే మహావేగః ప్రసహ్యా ప్రఘసో హరిం|
భాసకర్ణశ్చ సంక్రుద్ధః శూలమాదాయ వీర్యవాన్||46.32||

స||తతః తరస్వినా వానరేన తాన్ త్రీన్ హతాన్ జ్ఞాత్వా ప్రఘసః మహావేగః ప్రసహ్యా అభిపేదే | వీర్యవాన్ భాసకర్ణః చ సంకృద్ధః శూలం ఆదాయ||

||Sloka meanings||

తతః తరస్వినా వానరేన -
by the swift Vanara
తాన్ త్రీన్ హతాన్ జ్ఞాత్వా -
knowing that the three generals have been killed
ప్రఘసః మహావేగః ప్రసహ్యా అభిపేదే -
Praghasa who moves with great speed violently attacked.
వీర్యవాన్ భాసకర్ణః చ -
courageous Bhasakarna too
సంకృద్ధః శూలం ఆదాయ -
being enraged brought the spear.

||Sloka summary||

"Then knowing that the three generals have been killed by the Vanara, Praghasa who moves with great speed violently attacked. The courageous Bhasakarna too enraged brought the spear." ||46.31,32||

||Sloka 46.33||

ఏకతః కపిశార్దూలం యశస్వినమవస్థితమ్|
పట్టిసేన శితాగ్రేణ ప్రఘసః ప్రత్యయోధయత్||46.33||
భాసకర్ణశ్చ శూలేన రాక్షసః కపిసత్తమమ్|

స|| యశస్వినం కపిశార్దూలం ఏకతః అవస్థితం తం ప్రఘసః శితాగ్రేణ పట్టిసేన కపిసత్తమం ప్రత్యయోధయత్ భాసకర్ణః రాక్షసః శూలేన||

||Sloka meanings||

తం యశస్వినం కపిశార్దూలం -
that renowned, tiger among the Vanara's
ఏకతః అవస్థితం ప్రఘసః శితాగ్రేణ పట్టిసేన -
Praghasa on the one side with a sharp crowbar
భాసకర్ణః రాక్షసః శూలేన -
Bhasakarna the Rakshasa with a spear
కపిసత్తమం ప్రత్యయోధయత్ -
attacked the best of Vanaras

||Sloka summary||

"The renowned, tiger among the Vanaras on the one side was attacked by Praghasa with sharp crowbar, Bhasakarna the Rakshasa attacked with a spear." ||46.33||

||Sloka 46.34||

స తాభ్యాం విక్షతైర్గాత్రైరసృగ్దిగ్థ తనూరుహః||46.34||
అభవత్ వానరః క్రుద్ధో బాలసూర్య సమప్రభః|

స|| తాభ్యాం విక్షతైః గాత్రైః అసృగ్ధితనూరుహః సః వానరః బాలసూర్యసమప్రభః కృద్ధః అభవత్||

||Sloka meanings||

తాభ్యాం విక్షతైః గాత్రైః అసృగ్ధితనూరుహః -
with wounded limbs by both of them, his body was smeared with blood
సః వానరః బాలసూర్యసమప్రభః -
Vanara was shining like a rising Sun
కృద్ధః అభవత్ -
became very angry

||Sloka summary||

"Attacked by both of them with his body smeared with blood the Vanara shining like a rising Sun became angry." ||46.34||

||Sloka 46.35||

సముత్పాట్య గిరేః శృంగం సమృగవ్యాళపాదపమ్||46.35||
జఘాన హనుమాన్వీరౌ రాక్షసౌ కపికుంజరః|

స|| కపికుంజరః వీరః హనుమాన్ సమృగవ్యాలపాదపమ్ గిరే శృంగం సముత్పాట్య రాక్షసౌ జఘాన||

||Sloka meanings||

కపికుంజరః వీరః హనుమాన్ -
Hanuman, the best of Vanaras
సమృగవ్యాలపాదపమ్ -
along with all animals and trees
గిరే శృంగం సముత్పాట్య -
plucked the peak of a mountain
రాక్షసౌ జఘాన -
killed both the Rakshasas

||Sloka summary||

"Hanuman, the best of Vanaras, plucked the peak of a mountain along with all animals and trees, using the same killed both the Rakshasas." ||46.35||

||Sloka 46.36||

తతస్తేష్వవసన్నేషు సేనాపతిషు పంచసు||
బలం చ తదవశేషం చ నాశయామాస వానరః||46.36||

స|| తతః తేషు పంచసు సేనాపతిషు అవసన్నేషు వానరః తత్ అవశేషం బలం నాశయామాస||

||Sloka meanings||

తతః తేషు పంచసు సేనాపతిషు అవసన్నేషు -
after the five generals were killed
వానరః తత్ అవశేషం బలం నాశయామాస -
Vanara then started to destroy the rest of the forces.వానరుడు .

||Sloka summary||

"After the five generals were killed , the Vanara then started to destroy the rest of the forces." ||46.36||

||Sloka 46.37||

అశ్వైరశ్వాన్ గజైర్నాగాన్ యోధైర్యోధాన్ రథై రథాన్|
సకపిర్నాశయామాస సహస్రాక్ష ఇవాసురాన్||46.37||

స|| స కపిః సహస్రాక్షః అసురాన్ ఇవ అశ్వైః అశ్వాన్ గజైః నాగాన్ యోధైః యోధాన్ రథైః రథాన్ నాసయామాస||

||Sloka meanings||

స కపిః సహస్రాక్షః అసురాన్ ఇవ -
like Indra destroying the Asuras
అశ్వైః అశ్వాన్ గజైః నాగాన్ -
horses with horses, the elephants with elephants
యోధైః యోధాన్ రథైః రథాన్ -
the warriors with warriors, the chariots with chariots
నాశయామాస - started destroying

||Sloka summary||

"Like Indra destroying the Asuras, the Vanara started destroying, the horses with horses, the elephants with elephants, the warriors with warriors, the chariots with chariots." ||46.37||

||Sloka 46.38||

హతైర్నాగైశ్చ తురగైర్భగ్నాక్షైశ్చ మహారథైః|
హతైశ్చ రాక్షసైర్భూమీరుద్దమార్గా సమంతతః||46.38||

స|| హతైః నాగైః తురగైః భగ్నాక్షైః మహారథైశ్చ హతైః రాక్షసః భూమిః సమన్తతః రుద్ధమార్గా||

||Sloka meanings||

హతైః నాగైః తురగైః -
with dead elephants, horses,
భగ్నాక్షైః మహారథైశ్చ-
with broken chariots
హతైః రాక్షసః -
with dead Rakshasas
భూమిః సమన్తతః రుద్ధమార్గా -
the whole ground was filled up

||Sloka summary||

"With dead elephants, horses, broken chariots, and the dead Rakshasas the whole ground was filled up." ||46.38||

||Sloka 46.39||

తతః కపిస్తాన్ ధ్వజినీపతీన్ రణే
నిహత్య వీరాన్ సబలాన్ సవాహనాన్|
సమీక్ష్య వీరః పరిగృహ్య తోరణం
కృతక్షణః కాల ఇవ ప్రజాక్షయే||46.39||

స|| తతః వీరః కపిః వీరాన్ సబలాన్ స వాహనాన్ తాన్ ధ్వజినిపతీన్ రణే నిహత్య సమీక్ష తోరణం పరిగృహ్య ప్రజాక్షయే కాలః ఇవ కృతక్షణః||

Tilaka Tika says- ధ్వజనీపతీన్ సేనాపతీన్, పరిగృహ్య ఆశ్రిత్య స్థిత ఇతి శేషః|

||Sloka meanings||

తతః వీరః కపిః - then the hero Vanara
వీరాన్ సబలాన్ స వాహనాన్ -
heroes with their forces and their vehicles
సైన్యబలములతో కూడిన వాహనములతో కూడిన ఆ వీరులను
తాన్ ధ్వజినిపతీన్ రణే నిహత్య -
having killed the generals in the battle
సమీక్ష తోరణం పరిగృహ్య -
reviewing the same went back to the archway
ప్రజాక్షయే కాలః ఇవ కృతక్షణః -
much like the Time bent on destroying the humanity for a moment

||Sloka summary||

"Then the hero Vanara having killed the generals along with their forces and vehicles and reviewing the same went back to the archway much like the Time bent on destroying the humanity." ||46.39||

Thus ends Sarga forty-six of Sundarakanda of Ramayana the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే షట్చత్త్వారింశస్సర్గః ||

|| ఓమ్ తత్ సత్||